Co to są akordy? Zamiast ogólnodostępnych definicji, wyjaśnienia ich i porównania ze sobą - odniosę się do zagadnień, które już znasz z poprzednich artykułów. Co to będzie? Zaczniemy od ćwiczeń oraz melodii... "do-re-mi-fa-sol-la-si-do"...

Jeśli chcesz poznać zasady budowy podstawowych akordów, a przede wszystkim zrozumieć (czyt. "usłyszeć") zależności, jakie występują między akordami a skalami, warto na początek nauczyć się:

• Dźwięków oraz ich rozmieszczenia na gryfie
• Gamy durowej oraz jej budowy
• Rozpoznawania i rozmieszczenia interwałów: tercji, kwinty oraz oktawy.

I tutaj jedna uwaga! Nie chodzi o "teoretyzowanie". Od samej wiedzy do umiejętności korzystania z niej - jest do pokonania jeszcze niejedna droga. Powtórzmy zatem przytoczone powyżej zagadnienia w praktyce...

Ćwiczenie 1.

Zagraj  dowolny dźwięk na gryfie gitary. Sprawdź, czy potrafisz go nazwać. Jeśli nie, to na ten moment nie będziesz gotowy(a) korzystać swobodnie z nazewnictwa dźwięków w praktyce, które masz opanowane jedynie "w głowie". Umiejętność nazywania dźwięków nie jest niezbędna do grania! Jeśli jednak z jakiegoś powodu chcesz poznać podstawowe zasady muzyki, to aby móc z nich świadomie korzystać w praktyce - sprawność w nazywaniu dźwięków "po imieniu", jest moim zdaniem bardzo, ale to bardzo przydatna (niektórzy uważają, że wręcz konieczna).
Jak opanować nazwy dźwięków oraz jakie jest ich rozmieszczenie na gryfie, znajdziesz we wcześniejszych artykułach w dziale: Elementarz.

Ćwiczenie 2.

Zagraj dźwięk na pierwszym progu struny B2. Jest to dźwięk C. Mając do wyboru tylko dźwięki na strunie B2, zagraj gamę durową C. Zwróć uwagę, jak rozmieszczone są dźwięki tej gamy. Każdy kolejny dźwięk gamy jest oddalony od poprzedniego o konkretną odległość. Zapisz nazwy dźwięków gamy C-dur. Zaznacz odległości między nimi.
Prawidłowo wykonane ćwiczenie możesz podejrzeć na poniższym rysunku:

Jeśli nie potrafisz jeszcze samodzielnie zagrać gamy durowej od dowolnie wybranego dźwięku, zapraszam do lektury artykułu.

Ćwiczenie 3.

Zagraj gamę durową na strunie E1, rozpoczynając od dźwięku F na jej pierwszym progu. Porównaj rozmieszczenie dźwięków gamy durowej F na strunie E1 z rozmieszczeniem dźwięków gamy C-dur na strunie B2 (ćwiczenie 2). Wyciągnij wnioski.

Ćwiczenie 4.

Wybierz jeden dźwięk na dowolnym progu struny D4. Korzystając z wiadomości o interwałach z poprzednich artykułów tego działu, zagraj kolejno dźwięki oddalone o następujące interwały:

• tercję wielką,
• tercję małą,
• kwintę czystą,
• oktawę.

Tak właśnie wygląda nauka teorii w praktyce. Jeśli w powyższych ćwiczeniach napotkasz barierę do wykonania, to znaczy tylko tyle, że teoria z którą się zapoznałeś(aś) do tej pory wymaga jeszcze przełożenia na praktykę, tzw. "przećwiczenia" z instrumentem. Bez paniki! Jeśli rozumiesz, co należy wykonać w powyższych ćwiczeniach - to już jest bardzo dużo. Jeśli nie - wystarczy, że zapoznasz się z treścią przytoczonych na wstępie artykułów, pamiętając jednocześnie o ćwiczeniach praktycznych.

Wykonanie powyższych ćwiczeń to mały sprawdzian tego, czy uzyskaną do tej pory wiedzę potrafisz już przełożyć na praktykę.
Jest to również ważny wstęp do kolejnego etapu nauki o harmonii w muzyce. Czas poznać zasady budowy podstawowych akordów.
Na początek - akord durowy. Do dzieła!

Ćwiczenie 5.

Zagrajmy parę akordów durowych. Dla przykładu niech to będą akordy: C-dur i E-dur, których dźwięki mogą być rozmieszczone tak, jak na diagramach:

Spójrz na akord C-dur. Sprawdźmy, z ilu dźwięków się składa. Nazywając dźwięki granego w ten sposób akordu, w kierunku od struny E6, otrzymamy:

• Na strunie E6 ---> dźwięk struny, a więc dźwięk E
• Na strunie A5 ---> dźwięk na trzecim jej progu, dźwięk C
• Na strunie D4 ---> dźwięk na drugim jej progu, dźwięk E
• Na strunie G3 ---> dźwięk struny G
• Na strunie B2 ---> dźwięk C
• Na strunie E1 ---> dźwięk struny E

Ile tak naprawdę jest dźwięków wśród tych sześciu, które gramy? Odpowiedź. Trzy dźwięki - C, E oraz G.

Prześledźmy w ten sam sposób, z ilu dźwięków składa się akord E-dur.

• Na strunie E6 ---> dźwięk struny, a więc dźwięk E
• Na strunie A5 ---> dźwięk na drugim jej progu, dźwięk B
• Na strunie D4 ---> dźwięk na drugim jej progu, dźwięk E
• Na strunie G3 ---> dźwięk na pierwszym jej progu - dźwięk Gis (G#)
• Na strunie B2 ---> dźwięk struny B
• Na strunie E1 ---> dźwięk struny E

Ile tak naprawdę jest dźwięków wśród tych sześciu, które gramy? Odpowiedź. Trzy dźwięki - E, B oraz Gis.

Zapamiętaj. Każdy podstawowy akord (np. durowy) ma formę trójdźwięku, tzn. składa się z trzech dźwięków.

Ćwiczenie 6.

Pamiętasz gamę C-dur z ćwiczenia 2? Spójrz na rozmieszczenie jej dźwięków na strunie B2. Na rysunku wyróżniłam te, które tworzą nasz akord C-dur. Możemy wywnioskować, że akord durowy utworzą trzy dźwięki: pierwszy, trzeci i piąty w kolejności w każdej gamie durowej.

W przypadku gamy C-dur, będą to dźwięki C - E - G. Sprawdźmy, jakie tworzą interwały:

• C - C to pryma (interwał o "zerowej" odległości)
• C - E to interwał tercji wielkiej. Różnica wysokości między dźwiękami C i E to 4 półtony.
• C - G to interwał kwinty czystej. Dźwięk G znajduje się na VIII progu struny B2. Różnica wysokości dźwięków C-G to 7 półtonów.

Ćwiczenie 7.

Zagraj dźwięk C na III progu struny A5. Jakie dźwięki utworzą
z dźwiękiem C interwały: tercji wielkiej oraz kwinty czystej?
Sprawdźmy. Z poprzednich artykułów wiemy już, jakie jest rozmieszczenie tych interwałów na gryfie.

• Tercję wielką utworzy dźwięk na II progu struny D4.
  Jest to dźwięk E.
• Kwintę czystą utworzy dźwięk na V progu struny D4.
  Jest to dźwięk G.

Wniosek? Grając interwały tercji wielkiej oraz kwinty czystej od dowolnie wybranego (tego samego) dźwięku, otrzymamy dźwięki akordu durowego.

Zapamiętaj! Akord durowy ma formę trójdźwięku. Tworzą go interwały prymy, tercji wielkiej oraz kwinty czystej.

Sprawdźmy, czy rzeczywiście tak jest, odnosząc się do innego akordu. W tym celu wykonajmy kolejne ćwiczenie.

Ćwiczenie 8.

Zagrajmy dźwięk D. Niech to będzie dźwięk D, znajdujący się na V progu struny A5. Interwał tercji wielkiej otrzymamy, jeśli zagramy dźwięk na IV progu struny D4. Kwintę czystą z kolei utworzy dźwięk na VII progu struny D4. Zgodnie z rozmieszczeniem dźwięków na gryfie, interwały te utworzyły dźwięki:

• Fis (F#) - tercję wielką,
• A - kwintę czystą.

Czy akord D-dur składa się z dźwięków D - F# - A? Sprawdźmy, grając akord D-dur. Najprostszą postać tego akordu przedstawia diagram. Jakie dźwięki są grane w tym akordzie?

• Na strunie E6 ---> dźwięk struny E6 jest stłumiony
• Na strunie A5 ---> dźwięk struny, czyli dźwięk A
• Na strunie D4 ---> dźwięk struny, czyli dźwięk D
• Na strunie G3 ---> dźwięk A
• Na strunie B2 ---> dźwięk D
• Na strunie E1 ---> dźwięk na drugim jej progu, dźwięk F#.

Wniosek? Dźwięki akordu D-dur, przedstawione na diagramie, pokrywają się z dźwiękami uzyskanymi w interwałach tercji wielkiej i kwinty czystej od dźwięku D. Dźwięki akordu D-dur to: D - Fis(F#) - A. Są to kolejno interwały: prymy, tercji wielkiej oraz kwinty czystej.

Zapamiętaj! Podstawowy akord to trójdźwięk. Akord durowy utworzą interwały prymy, tercji wielkiej oraz kwinty czystej. Są to dźwięki w gamie durowej, kolejno: pierwszy, trzeci oraz piąty.

Czy rzeczywiście tak jest? Sprawdź, wykonując samodzielnie poniższe zadanie:

Zadanie.

Akord D-dur to trójdźwięk. Tworzą go interwały prymy (dźwięk D), tercji wielkiej (dźwięk F#) oraz kwinty czystej (dźwięk A). Z treści artykułu wynika, że są to również dźwięki gamy D-dur, kolejno: pierwszy, trzeci oraz piąty. Sprawdź, czy to prawda. Zagraj gamę D-dur zgodnie z zasadami budowy gamy durowej. Określ pierwszy, trzeci oraz piąty dźwięk w tej gamie. Czy są to te same dźwięki (D-F#-A)? Wyciągnij wnioski.

Poniższy rysunek przedstawia zasadę budowy gamy durowej.

Myślę, że już wiesz w czym rzecz..., czemu może służyć znajomość nazw dźwięków, gamy durowej czy podstawowych interwałów...
A to dopiero początek...

Jeśli udało się Tobie przebrnąć przez cały artykuł, wykonując jednocześnie wszystkie ćwiczenia i końcowe zadanie - gratuluję!
W takiej sytuacji kolejne "odcinki" będą przysłowiową "bułką z masłem".
Mało tego, będziemy zdecydowanie więcej grać. A to, co zagramy, przeanalizujemy.


Jeśli którekolwiek z zagadnień sprawia Tobie kłopot, zapraszam na lekcje online w ramach kursu "Podstawy teorii muzyki w praktyce".

/ Katarzyna Maliszewska /

Uwaga do artykułu

Większość opracowań muzyki popularnej, szczególnie anglojęzycznych, nie stosuje nazwy H. Dźwięk H jest nazywany jako B, natomiast obniżony o półtonu dźwięk H (znany u nas jako B), jest oznaczany zgodnie z przyjętymi standardami jako Bb. Przystaję w tym przypadku do tych standardów, zapisując dźwięk H w artykułach jako B, a obniżone o półtonu H - jako Bb.