Oktawa to przykład interwału, którego różnica wysokości wynosi 12 półtonów... Zbyt zawiłe? No to inaczej... Zagrajmy dźwięk dowolnej struny. Dla przykładu niech to będzie struna E1. Jaki dźwięk utworzy interwał oktawy? Ten, który znajduje się dwanaście półtonów "dalej".
Jeśli nie znasz jeszcze nazw dźwięków oraz ich rozmieszczenia, pojęcia półtonu oraz interwału, zajrzyj do wcześniejszych publikacji.
Przedstawione w nich informacje przydadzą się w zrozumieniu treści kolejnych artykułów z działu "Akordy-Harmonia".
Wiesz już, że jeden półton na jednej strunie, tworzą dźwięki znajdujące się na sąsiadujących ze sobą progach. Jeśli mamy odnaleźć na gryfie dźwięk oddalony o 12 półtonów od dźwięku struny E1..., co robimy? Gramy dźwięk na jej XII progu... Będzie to również dźwięk E. Zauważ, że każdy dźwięk na XII progu dowolnie wybranej struny, ma taką samą nazwę, jak dana struna.
Zapamiętaj! Para dźwięków: struna oraz dźwięk na jej XII progu, tworzy interwał zwany oktawą.
Przeczytaj ponownie pierwsze zdanie tego artykułu. Myślę, że w tym momencie jest już ono bardziej zrozumiałe.
Podsumowując, oktawa jest to interwał, którego różnica wysokości wynosi 12 półtonów.
Zdecydowanie łatwiej odnaleźć oktawę na instrumencie klawiszowym. Półton na klawiaturze tworzy para sąsiadujących ze sobą dźwięków (należy wziąć również pod uwagę klawisze czarne). Każda para dźwięków oddalona od siebie o 12 półtonów tworzy interwał oktawy...
Na rysunku 2 widać wyraźnie, że interwał oktawy utworzą zawsze dźwięki o takiej samej nazwie, oddalone od siebie o 12 półtonów
(tj. różnica wysokości między nimi to 12 półtonów).
Skoro interwał oktawy tworzą dźwięki o takiej samej nazwie, sprawdźmy jak to wygląda w przypadku dowolnie wybranego dźwięku, rozmieszczonego na całym gryfie gitary. Dla przykładu - niech to będzie dźwięk C. Spójrz na rysunek 3. Jest to diagram gryfu gitary z zaznaczonymi na nim dźwiękami C. Interwał oktawy jest tym razem mniej widoczny, niż na klawiaturze. Da się jednak zauważyć pewne podobieństwa w rozmieszczeniu dźwięków na gryfie, tworzących oktawę.
Na każdej parze strun E6-D4 oraz A5-G3 rozmieszczenie interwału oktawy wygląda tak samo:
Układ dźwięków tworzących interwał oktawy powiela się również w przypadku pary strun: D4-B2 oraz G3-E1:
Jeśli natomiast porównamy rozmieszczenie dźwięków na strunach: A5-B2 oraz D4-E1, okaże się, że również jest ono takie samo:
Czas na praktykę...
Aby przyswoić sobie interwał oktawy, a konkretnie - jego rozmieszczenie na gryfie, warto wykonać parę ćwiczeń.
Zadanie 1.
Zagraj dowolny dźwięk na strunie E6. Jaki dźwięk utworzy interwał oktawy na strunie D4? Zagraj ten dźwięk. Zwróć uwagę, jakie jest rozmieszczenie na gryfie dwóch dźwięków tworzących interwał oktawy na strunach E6 oraz D4.
Zadanie 2.
Zagraj dowolny dźwięk na strunie A5. Jaki dźwięk utworzy interwał oktawy na strunie G3? Zwróć uwagę, jakie jest rozmieszczenie na gryfie dwóch dźwięków tworzących interwał oktawy na strunach A5 oraz G3. Ich rozmieszczenie jest takie samo, jak w przypadku interwału oktawy w zadaniu 1.
W wykonaniu powyższych zadań pomoże ćwiczenie:
Zadanie 3.
Prześledź, jak rozmieszczone są dźwięki tworzące interwał oktawy w poniższym przykładzie. Jakie jest podobieństwo w układzie dźwięków na strunach D4-B2 oraz G3-E1?
Zadanie 4.
Dźwięki rozmieszczone w kolejnym przykładzie również tworzą interwał oktawy. Rozmieszczenie dźwięków jest tym razem charakterystyczne dla pary strun A5-B2 oraz D4-E1. Czy potrafisz wskazać tak rozmieszczony interwał dla dźwięku C w akordzie durowym C-dur?
Zadanie 5.
Jeśli znasz już parę podstawowych akordów, typu Am, Em, C, D, itd., zauważ, że w każdy z nich zawiera w sobie interwał oktawy.
Spróbuj w każdym z nich wskazać oktawę dla toniki danego akordu. Toniką dla akordu Am jest dźwięk A, dla akordu Em - dźwięk E, dla akordu durowego C - dźwięk C, itd.
Zadanie 6.
Zagraj akordy przedstawione poniżej. Która oktawa w danym takcie jest charakterystyczna dla toniki opisanego w nim akordu?
Znając już podstawowe interwały, takie jak: tercja, kwinta oraz oktawa - możesz już całkiem świadomie budować podstawowe akordy w formie trójdźwięków w dowolnie wybranym miejscu na gryfie. Możliwości jest naprawdę sporo... Ale to już jest temat na kolejny artykuł...
Tymczasem zapraszam do wykonania krótkiej etiudy, której nie bez powodu nadałam tytuł "Oktawus" (Pobierz)
Materiały dodatkowe do artykułu
Ćwiczenia dla gitarzystów oparte na interwale oktawy, rozpisane w nutach oraz w tabulaturze.
Krótka etiuda, która może posłużyć jako wprawka oraz ćwiczenie rozmieszczenia interwału oktawy na gryfie gitary.
/ Katarzyna Maliszewska /
Uwaga do artykułu
Większość opracowań muzyki popularnej, szczególnie anglojęzycznych, nie stosuje nazwy H. Dźwięk H jest nazywany jako B, natomiast obniżony o półtonu dźwięk H (znany u nas jako B), jest oznaczany zgodnie z przyjętymi standardami jako Bb. Przystaję w tym przypadku do tych standardów, zapisując dźwięk H w artykułach jako B, a obniżone o półtonu H - jako Bb.