Z jaką cyfrą kojarzy się Tobie słowo "kwinta"? Takie pytanie padło niegdyś na zajęciach warsztatowych, w których uczestniczyłam... Kwinta?... Podobnie do "kwintet"... Kwintet to zespół, w którego składzie jest pięć osób... Hmm... pięć?

Tak. Nawet łacińskie "quinque", którego wymowa bardzo przypomina słowo kwinta, to nic innego jak odpowiednik liczebnika pięć. Skoro już wiemy, jaka cyfra kryje się za słowem "kwinta" - przenieśmy tę wiedzę na nasz warsztat gitarowy.

Uwaga! Poniżej odnoszę się do pojęć i zagadnień, które zostały już przedstawione we wcześniejszych materiałach, tj.: półton, interwał, tercja, gama durowa i jej budowa, czy nazwy dźwięków i ich rozmieszczenie na gryfie. Szczegółowo są one omówione w artykułach:

• Wstęp do harmonii
• Interwały w muzyce - tercja
• Gama czy skala
• Rozmieszczenie dźwięków na gryfie gitary

Power chords...

Cyfra "5" figuruje w oznaczeniu tzw. power-chords. Od tego zaczniemy. Otóż power-chords, potocznie zwane "akordami mocy", składają się z dwóch dźwięków. Przykład. Początek jednego z bardziej znanych utworów zespołu Nirvana, zagramy za pomocą tak oznaczonych power-chords: F5, Bb5, Ab5, Db5. Jak wygląda rozmieszczenie dźwięków każdego z nich, przedstawiają poniższe diagramy:

Zwróć uwagę na każdą parę dźwięków przedstawioną na diagramach. Dźwięki są rozmieszczone w identyczny sposób, zmienia się jedynie ich "miejsce" na gryfie.
Z poprzednich materiałów już wiesz, że każda para dźwięków tworzy tzw. interwał...

Wykonajmy ćwiczenie...

Prześledźmy, w jakiej muzycznej odległości leżą między sobą dźwięki na diagramie opisanym, jako C5.

Dźwięk C znajduje się na trzecim progu struny A5. Natomiast na strunie D4, wyżej brzmiący i znajdujący się na jej piątym progu - to dźwięk G.
Aby dowiedzieć się, jaki interwał tworzy para dźwięków C-G, sprawdźmy ile półtonów jest od dźwięku C do dźwięku G.

Spójrz na kolejny rysunek. Przedstawia tą samą parę dźwięków, ale na jednej strunie.

Tym razem dźwięk G znajduje się na dziesiątym progu. Policz, ile półtonów jest od dźwięku C do dźwięku G. Najlepiej, jeśli sprawdzisz to na gryfie swojej gitary. Jeśli zapiszemy nazwy dźwięków chromatycznie (po kolei półtonami) od dźwięku C, to otrzymamy:
C - C# - D - D# - E - F - F# - G - ....
Widać wyraźnie, że od dźwięku C do dźwięku G jest siedem półtonów...  Siedem?
Jeśli sprawdzimy, jaki interwał tworzy siedem półtonów, to dowiemy się, że jest to kwinta, a dokładniej - kwinta czysta...

Wniosek.
Każdy power-chord przedstawiony na diagramach składa się z trzech dźwięków. Te, których nazwy się nie powielają tworzą interwał kwinty czystej, a różnica wysokości między nimi to siedem półtonów.

Piąty stopień w skali...

 O co chodzi zatem z tą "piątką"? Pamiętasz gamę C-dur? Jej kolejne dźwięki to: C - D - E - F - G - A - B - C. Spójrz na dźwięki: pierwszy oraz piąty w kolejności. Dźwięki C i G... Już wiemy, że różnica wysokości między nimi to siedem półtonów, czyli tworzą interwał kwinty czystej... Sprawdźmy, czy taka sama zależność pojawi się w sytuacji, gdy rozpiszemy dźwięki gamy F-dur. Jak to zrobić? Rozpisujemy dźwięki kolejno tak, aby odległości między nimi były zgodne z budową gamy durowej:
F - G - A - Bb - C - D - E - F. Jaki dźwięk jest piąty w kolejności? Odp. Dźwięk C. Czy para dźwięków F - C utworzy  interwał kwinty? Sprawdźmy. Spójrz na diagramy powyżej, a konkretnie - na pierwszy diagram, jaki pojawił się w tym artykule, opisany jako F5.
Jakie dźwięki go tworzą? Power-chord F5 tworzy właśnie para dźwięków F i C. Jest to interwał kwinty, a dokładnie - kwinty czystej...

Wniosek.
Interwał kwinty utworzy zawsze para dźwięków: pierwszy i piąty w kolejności w danej skali, charakterystycznej dla danej tonacji, czy akordu.

 Z pewnością zauważyliście, że nieraz napisałam tylko "kwinta", a czasem dodałam określenie "czysta". O co tutaj chodzi? Odnosząc się do tego, co już jest znane z poprzedniego artykułu - tak jak w przypadku interwału tercji, również interwał kwinty ma więcej niż jedną odmianę. Najprościej to wytłumaczyć na konkretnym przykładzie.

Już wiesz, że między dźwiękami, znajdującymi się na pierwszym i na piątym stopniu w skali modalnej, jest muzyczna odległość siedmiu półtonów i jest to tzw. kwinta czysta. Czasami jednak może się zdarzyć, że tych półtonów jest o jeden mniej lub więcej. Są bowiem skale, w których piąty stopień utworzy interwał kwinty - ale między dźwiękami będzie nie siedem, a sześć lub osiem półtonów.

Na przykład. Skalę lokrycką b (w tonacji C-dur) tworzą kolejne dźwięki: B - C - D - E - F - G - A - B. Między dźwiękami, znajdującymi się na pierwszym i na piątym stopniu tej skali (dźwięki B - F) jest sześć półtonów... B - C - C# - D - D# - E - F... Jest to tzw. kwinta zmniejszona... Dlatego akord charakterystyczny dla brzmienia między innymi tej skali, to akord z kwintą opisaną jako "5" ze znakiem bemola... To jest temat na osobny artykuł... Tymczasem...

Zapamiętaj, że interwał kwinty utworzą dźwięki na pierwszym i piątym stopniu w skali.

Wspólny interwał dla pary akordów DUR - MOLL

Nie wnikając za bardzo w szczegóły (samo zagadnienie budowy akordów znajdziesz w osobnych materiałach)... Zauważ, że pary podstawowych akordów durowych i molowych mają zawsze jeden wspólny interwał - właśnie kwintę czystą. Podstawowy akord ma postać trójdźwięku - tzn. składa się z trzech dźwięków. Spójrz na diagramy. Przedstawiają pary akordów:

• durowy E oraz molowy Em

• durowy A oraz molowy Am

Akord durowy E to trójdźwięk E - G# - B, natomiast molowy Em: E - G - B.
W przypadku akordu durowego A mamy trójdźwięk: A - C# - E, a molowego Am: A - C - E.
W każdej parze akordów mamy wspólny interwał.
Dla akordów A i Am, jest to para dźwięków A - E. W akordach E i Em wspólny jest interwał, jaki tworzy para dźwięków E - B.
Zwróć uwagę, że pary tych dźwięków są rozmieszczone na gryfie w ten sam sposób, jak w power-chords.

Zapamiętaj. Interwałem wspólnym w każdym podstawowym trójdźwięku durowym i molowym jest interwał kwinty.

Tercja mała + Tercja wielka = Tercja wielka + Tercja mała...

O co chodzi? Czasami dany interwał można wygodniej utworzyć lub odnaleźć na gryfie łącząc ze sobą dwa inne interwały. Wiesz już, się co to jest interwał tercji i jak wygląda rozmieszczenie jego dźwięków na gryfie... [---> Interwały w muzyce - tercja]

Wykonaj ćwiczenie...

Połącz tercję wielką z tercją małą, rozpoczynając od dźwięku C i sprawdź, co z tego wyniknie...

Tercję wielką z dźwiękiem C utworzy dźwięk E.
Jeśli utworzymy tercję małą od dźwięku E, to otrzymamy parę dźwięków E - G.
Jeśli spojrzymy na dźwięk wyjściowy C oraz końcowy G - widzimy co? Interwał kwinty...
A jeśli połączymy wszystkie trzy dźwięki? C - E - G... mamy już podstawowy trójdźwięk durowy...

To jest to, czego zazwyczaj uczymy się, aby zagrać swoją pierwszą piosenkę... Trójdźwięków, czyli akordów... chwytów... "Dom wschodzącego słońca" (ang. The house of the rising sun) z repertuaru zespołu The Animals to przykład jednego z "pierwszych" utworów, jakich się uczyłam grać. Nigdy nie zapomnę, jak akord Fdur dał mi w kość... Dopiero później dowiedziałam się, że mogę zagrać Fdur, układając jego dźwięki na gryfie nieco inaczej...

Poznanie interwałów i zasad budowy podstawowych akordów pozwala tak naprawdę zagrać każdy akord i to w taki sposób, w jaki chcesz.
To temat kolejnego artykułu...

Czas na praktykę...

Zadanie 1.

Zagraj power-chord C5 na strunach:
E6-A5-D4,
A5-D4-G3,
D4-G3-B2,
G3-B2-E1.
W każdym przypadku, zwróć uwagę na rozmieszczenie dźwięków, tworzących interwał kwinty czystej.
Zauważ, że w przypadku pary strun G3-B2 rozmieszczenie dźwięków, charakterystycznych dla interwału kwinty, różni się od pozostałych.

Zadanie 2.

Zagraj dźwięki C-G na jednej strunie, kolejno na: E6, A5, D4, G3, B2, E1.
Porównaj każdą parę dźwięków na danej strunie z tą, jaka utworzyła interwał kwinty czystej w zadaniu 1.

Zadanie 3.

Zagraj parę akordów: durowy D oraz molowy Dm. Wskaż w każdym z nich interwał tercji oraz kwinty czystej.

Zadanie 4.

Nie ma sensu uczyć się teorii muzyki, bez jej "słyszenia". W końcu o muzykę chodzi.
Znasz melodię: "Czerwone jabłuszko"? Jeśli nie, to posłuchaj przykładowego wykonania. Posłuchaj, jak brzmią i jaki interwał tworzą pierwszy i trzeci dźwięk w tej melodii.
Jest to kwinta czysta. A może znasz inną melodię, która rozpoczyna się dźwiękami tworzącymi interwał kwinty czystej?

 Jeśli nie możesz sobie poradzić z którymś z zadań - zapraszam do kontaktu (Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.). 

/ Katarzyna Maliszewska /

Uwaga do artykułu

Większość opracowań muzyki popularnej, szczególnie anglojęzycznych, nie stosuje nazwy H. Dźwięk H jest nazywany jako B, natomiast obniżony o półtonu dźwięk H (znany u nas jako B), jest oznaczany zgodnie z przyjętymi standardami jako Bb. Przystaję w tym przypadku do tych standardów, zapisując dźwięk H w artykułach jako B, a obniżone o półtonu H - jako Bb.