Często wiedza na temat akordów zaczyna się i kończy na stwierdzeniu, że akordy "smutne" nazywa się molowymi, a "wesołe" - durowymi. Po resztę wystarczy sięgnąć do szablonów z układami akordów, pogimnastykować palce... i "gra gitara". Co ma z tym wspólnego interwał tercji? Zapraszam do lektury!
O tym, jak "wygląda" podstawowy akord decyduje rozmieszczenie jego dźwięków. Jeśli chcemy po prostu sobie zagrać jakąś piosenkę na akordach - to nie analizujemy przecież rozmieszczenia dźwięków w tych akordach. Korzystamy z podanych układów... i już. Prawda?
W momencie gdy dowiadujemy się, że ten sam akord można zagrać na tak wiele sposobów, a gdzieś napisane było, że "podstawowy akord składa się z trzech dźwięków", to niejeden gitarzysta, niekoniecznie zainteresowany teorią muzyki, może pomyśleć: "coś mi się tu nie zgadza...". Taka myśl jest często zapalnikiem do poszukiwania odpowiedzi na pytania typu: "Dlaczego uderzam w sześć strun? Akord ma przecież trzy dźwięki???", "Dlaczego ten sam akord mogę zagrać na tyle sposobów? Po co aż tyle? Nie wystarczy jeden?".
Gdy pozna się dźwięki i ich rozmieszczenie na gryfie - sprawa staje się bardziej oczywista... Dźwięki się powielają w wielu miejscach na gryfie. Czasem nawet mają taką samą nie tylko nazwę, ale i wysokość...
Kolejne pytanie brzmi: "A skąd wiadomo, jaki to akord?"...
W tym momencie dochodzimy do sedna... Tercja.
Wszystko przez nią (albo i dzięki niej)...
Bardziej zaawansowani gitarzyści (i nie tylko gitarzyści) wiedzą, że są akordy, w których nie ma tercji... Jednak treść tego artykułu kieruję przede wszystkim do osób, które zaczynają dopiero co rozgryzać temat, zadają pytania i szukają odpowiedzi...
Zacznijmy więc od tego, że o tym, czy akord brzmi wesoło czy smutno decyduje przede wszystkim interwał tercji. Dowiedzmy się zatem, co ona oznacza i jak w praktyce odnaleźć ją na gryfie.
Tercja to przykład interwału - konkretnej różnicy wysokości między dwoma dźwiękami.
Wyróżnia się dwa rodzaje tercji - tercję małą i tercję wielką.
Tercja mała
Interwał tercji małej utworzą przykładowe pary dźwięków: d - f, e - g, a - c. Pary tych dźwięków muszą się "mieścić" w jednej oktawie. Jeśli zagadnienia takie, jak: nazwy dźwięków i ich rozmieszczenie, oktawa, czy wysokość dźwięków nie są jeszcze Tobie znane - ich wyjaśnienie znajdziesz w artykułach:
Spójrz na rysunki. Na każdym z nich zaznaczona jest podana przeze mnie przykładowa para dźwięków.
Przykład A.
Na diagramach widać pary dźwięków,
z których każda znajduje się na tej samej strunie. Czy dostrzegasz cechę wspólną każdej przedstawionej tak pary dźwięków? Jaka jest między nimi "odległość"?
Zauważ, że między dźwiękami: d - f, e - g oraz a - c jest tyle samo progów. Odległość między nimi jest więc taka sama. Jaka to odległość? Jeżeli znasz już pojęcie półtonu, bez problemu odpowiesz na to pytanie. Dźwięki d - f znajdują się w odległości trzech półtonów.
Podobnie jest w przypadku dźwięków e - g. Dźwięk e znajduje się na II progu struny D, natomiast dźwięk g - na jej V progu. Identyczną sytuację mamy w przypadku pary dźwięków a i c, znajdujących się na strunie G. Tworzą one interwał trzech półtonów.
Jest to tercja mała.
Wniosek. Taki układ dwóch dźwięków na tej samej strunie, gdzie drugi z nich znajduje się trzy progi dalej od pierwszego, nazywamy tercją małą.
Przykład B.
Tym razem diagramy ilustrują pary dźwięków, znajdujące się na sąsiadujących ze sobą dwóch strunach. Przy takim rozmieszczeniu tercji małej na gryfie, nie widzimy "gołym okiem",
ile półtonów jest między nimi. Jeśli dobrze się przyjrzymy, zauważymy jeszcze inną właściwość. Na każdej parze sąsiadujących ze sobą strun, interwał tercji małej "wygląda" tak samo. Wyjątek stanowi para strun G - B, gdzie rozmieszczenie omawianych dźwięków jest inne. Znając rozmieszczenie dźwięków, charakterystyczne dla tercji małej, z łatwością dostrzeżesz zależność tego interwału z rozmieszczeniem dźwięków danego, konkretnego akordu. Ale o tym, w dalszej części...
Przykład C.
Wybrane klawisze oznaczyłam kolorami dźwięków, zgodnie z przykładami A i B. Dla przypomnienia, ciąg występujących po sobie dźwięków utworzy w obszarze jednej oktawy, skalę chromatyczną, np. C - C# - D - D# - E - F - F# - G - G# - A - A# - B - C.
Między kolejnymi dźwiękami w tej skali występuje odległość jednego półtonu.
Sprawdźmy, jak to wygląda dla par dźwięków: d - f, e - g oraz a - c.
D - D# - E - F: dźwięki d i f dzielą trzy półtony.
E - F - F# - G: dźwięk g jest oddalony od dźwięku e o trzy półtony.
Różnica wysokości między dźwiękami a i c to także trzy półtony: A - A# - B - C.
Wniosek. Dwa dźwięki, które oddalone są od siebie (czyli różnią się wysokością miedzy sobą) o trzy półtony - tworzą interwał tercji małej.
Tercja wielka
A jak "wygląda" tercja wielka? Spójrz na poniższy rysunek. Przedstawia diagramy z parą dźwięków, które tworzą interwał tercji wielkiej. Czym różnią się interwały tercji małej oraz tercji wielkiej? Interwał tercji małej utworzą dwa dźwięki oddalone od siebie o trzy półtony. Jeśli będzie to odległość o jeden półton "dłuższa", czyli cztery półtony - to otrzymamy interwał tercji wielkiej. Zwróć uwagę, jak wygląda rozmieszczenie interwału tercji wielkiej na poniższych diagramach.
Świadomie pozostawiłam takie same kolory dla dźwięków tworzących interwał tercji wielkiej, jak w przypadku tych - tworzących interwał tercji małej. Widzisz różnicę?
Interwał tercji wielkiej jest "o jeden dźwięk dalej" od interwału tercji małej.
Wniosek. Dwa dźwięki, które oddalone są od siebie (czyli różnią się wysokością miedzy sobą) o cztery półtony - tworzą interwał tercji wielkiej.
Interwały tercji małej oraz tercji wielkiej widać wyraźnie w przypadku rozmieszczenia dźwięków dla konkretnych akordów durowych oraz molowych. Sposób ich rozmieszczenia jest ściśle określony... Jednak o budowie akordów opowiem przy okazji kolejnego artykułu.
Czym się różni akord durowy
od molowego?
Tymczasem spójrz na ostatni już rysunek poniżej (po prawej stronie) z diagramami wybranych przeze mnie akordów durowych
i molowych (E, Am, Dm, D, C, G).
Zwróć uwagę na zaznaczone pary dźwięków
w każdym z nich. Są to interwały tercji małej oraz tercji wielkiej. Czy już wiesz, jaka jest zależność interwałów tercji małej oraz tercji wielkiej z danym akordem?
Jeżeli już rozumiesz zagadnienie interwału, potrafisz utworzyć i zagrać na gitarze interwały tercji wielkiej oraz tercji małej - przejście do kolejnego etapu, czyli budowania podstawowych akordów durowych i molowych, będzie prostsze niż sądzisz :).
Czas na praktykę...
Aby "podaną" wyżej teorię przekuć od razu
w praktykę, wykonaj zadania:
Zadanie 1.
Znajdź na każdej strunie dźwięk C.
Utwórz od tego dźwięku interwał tercji wielkiej. Jaki dźwięk tworzy interwał tercji wielkiej
z dźwiękiem C?
Zadanie 2.
Z jakich dźwięków składa się akord C-dur? Skorzystaj z diagramu obok przedstawiającego ten akord. Czy w akordzie C-dur występuje interwał tercji wielkiej? W jakich akordach, przedstawionych na diagramach obok widać interwał tercji wielkiej?
Zadanie 3.
Zagraj akord D-moll i wskaż dźwięki tworzące interwał tercji małej. Co to są za dźwięki? Jaka jest odległość między nimi (ilość półtonów)?
Zadanie 4.
Zagraj dźwięki tworzące interwał tercji małej na jednej, wybranej przez siebie strunie. Ile progów jest od pierwszego dźwięku, do tego który utworzy tercję małą? Czy tak jest na każdej strunie? Z czego to wynika?
/ Katarzyna Maliszewska /
Uwaga do artykułu
Większość opracowań muzyki popularnej, szczególnie anglojęzycznych, nie stosuje nazwy H. Dźwięk H jest nazywany jako B, natomiast obniżony o półtonu dźwięk H (znany u nas jako B), jest oznaczany zgodnie z przyjętymi standardami jako Bb. Przystaję w tym przypadku do tych standardów, zapisując dźwięk H w artykułach jako B, a obniżone o półtonu H - jako Bb.